Trong hệ thống tiêu hóa của bạn có một cơ quan mà có lẽ bạn chưa bao giờ nghe nói đến. Cơ quan này có ảnh hưởng lớn đến tâm trạng và sức khỏe của bạn.
Theo một nghiên cứu tiến hành vào năm 2010, có đến 90% phụ nữ Australia có các vấn đề về tiêu hóa. Tỉ lệ phụ nữ Australia gặp vấn đề về đường ruột thuộc hàng cao nhất trên thế giới. Các chuyên ra cho rằng nguyên nhân là sự căng thẳng, chế độ ăn uống và vấn đề vệ sinh.
Vào năm 2006, đại học quốc gia Ireland tuyên bố họ đã phát hiện ra một “cơ quan bị lãng quên trong đường ruột” có khả năng giải quyết các vấn đề về tiêu hóa. “Cơ quan” này thực chất là toàn bộ số vi khuẩn trong đường ruột.
Hệ sinh thái trong cơ thể bạn
Giáo sư Peter Gibson tại đại học Monash khẳng định rằng vi khuẩn không phải luôn có hại. Trên mặt chúng ta có hàng triệu vi khuẩn, trong miệng chúng ta có hàng tỉ vi khuẩn đang sinh sôi nhưng chừng ấy chưa là gì so với đế chế lớn kinh hồn trong đường tiêu hóa của chúng ta: một trăm nghìn tỉ sinh vật đang sống trong một hệ sinh thái mini có sự đa dạng và phức tạp không kém bất kì hệ sinh thái nào khác trên hành tinh này.
Trong cơ thể chúng ta có khoảng 400 loại vi khuẩn, cả “tốt” lẫn “xấu”. Chúng luôn đấu tranh kịch liệt để giành địa bàn và thức ăn.
Theo giáo sư Gibson, khi chúng ta ra đời, trong cơ thể không có vi khuẩn nhưng chúng sẽ dần xâm nhập khi chúng ta hít thở và ăn uống. Chỉ trong vài tháng, chúng đã sinh sôi nảy nở trong đường tiêu hóa, đồng thời khiến hệ miễn dịch coi chúng là “bạn”. Khi sáu tháng tuổi, bạn đã có một thuộc địa vi khuẩn đặc trưng. Đến tuổi trưởng thành, thuộc địa này đã phát triển thành một “cơ quan” hoàn thiện: một tập hợp vi khuẩn nặng đến 1,5kg, tương đương với gan, cũng là cơ quan lớn nhất của cơ thể.
Chiến tranh vi trùng
Bác sĩ Tim Crowe, chuyên gia dinh dưỡng ở đại học Deakin cho biết thuộc địa vi khuẩn này rất có lợi cho cơ thể. Trước hết, nó tương đương với 70% hệ miễn dịch của cơ thể.
Vì sao ư? Bác sĩ Crowe giải thích: “Thành đường ruột là một lá chắn giữa những gì bạn tiêu hóa và máu. Nó giống như một tấm lưới”. Các vi khuẩn tốt sẽ bám vào tấm lưới này và ngăn cản các vi trùng gây bệnh đã qua mặt hệ miễn dịch. Chúng còn giúp phân giải thức ăn, qua đó cung cấp những dưỡng chất quan trọng.
Khi vi khuẩn trao đổi chất, chúng tạo ra các axit béo có khả năng bảo vệ tế bào, ngăn ngừa lão hóa. Các loại vi khuẩn khác nhau sẽ đem lại lợi ích khác nhau: kháng viêm, sản xuất isoflavone chống ung thư, tạo vitamin, kiểm soát cholesterol, kiểm soát mức độ serotonin được hấp thụ (bảo vệ bạn khỏi bị lo lắng, trầm cảm).
Khi vi khuẩn xấu hoành hành
Đồ ăn sẵn, bia rượu, stress hoặc quá nhiều kháng sinh đều có thể tiêu diệt các vi khuẩn tốt. Lúc này, các vi khuẩn xấu sẽ không còn bị kiểm soát. Chúng sinh sôi nhanh chóng, tiết ra các chất độc như hydro sunfit, gây các triệu chứng như đầy hơi, đau quặn bụng và tiêu chảy.
Nếu tình trạng này kéo dài, phần lớn các vi khuẩn tốt sẽ bị tiêu diệt khiến mạng lưới thành ruột bị hổng cho phép vi khuẩn xấu xâm nhập vào máu. Khi lượng vi khuẩn gây bệnh tăng cao, sự cân bằng trong cơ thể bị phá vỡ cũng là cơ hội cho các vi khuẩn nguy hiểm như E. coli.
Tất cả các yếu tố này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường tiêu hóa: từ tiêu chảy, viêm dạ dày –ruột đến hội chứng ruột kích thích (IBS), viêm loét đại tràng, viêm đường ruột (bệnh Crohn).
Bác sĩ Christopher Lowry ở đại học Colorado (Mỹ) đã dành 12 năm nghiên cứu quan hệ giữa người và vi khuẩn. Ông cho rằng: “Con người và vi khuẩn đã cùng nhau tiến hóa. Chúng là những người bạn cũ của chúng ta. Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và thói quen giữ gìn “vệ sinh” khiến vi khuẩn tốt khó có thể tồn tại quanh chúng ta”. Do ít tiếp xúc với vi khuẩn, hệ miễn dịch mất dần khả năng phân biệt và có thể cho rằng một nhân tố vô hại (như thực phẩm) là kẻ xâm nhập.
Đó cũng là lý do tình trạng dị ứng thực phẩm và các bệnh tiêu hóa ngày càng phổ biến ở các nước “sạch sẽ”. Phụ nữ chịu ảnh hưởng của vấn đề này nhiều hơn nam giới vì thói quen sạch sẽ của họ.
Tiêu hóa và sức khỏe tinh thần
Giáo sư Emeran Mayer, chuyên gia nghiên cứu dạ dày–ruột ở trường đại học California (Mỹ), cho biết đường tiêu hóa liên kết chặt chẽ với não bộ đến nỗi các nhà khoa học thường dùng cụm từ “trục não-bụng” khi đề cập đến hai cơ quan này. Đây cũng là lý do bạn cảm thấy nôn nao hoặc bồn chồn trong bụng mỗi khi phấn khích hoặc lo lắng. Cũng chính vì vậy stress thường xuyên dễ gây ra rối loạn tiêu hóa.
Vì 95% serotonin (hormone điều tiết tâm trạng) của cơ thể nằm trong ruột nên khi mất đi sự cân bằng giữa các loại vi khuẩn, trạng thái tinh thần của bạn sẽ không ổn định, kèm theo đó là các triệu chứng như tiêu chảy hoặc táo bón (do quá nhiều hoặc quá ít serotonin trong ruột). Hai triệu chứng này lại lần lượt dẫn đến những rối loạn tâm lý như lo lắng và trầm cảm. Cứ như vậy sẽ tạo thành một vòng tuần hoàn tồi tệ.
Mặt khác, bạn có thể lợi dụng mối quan hệ chặt chẽ giữa tinh thần, tiêu hóa và vi khuẩn vì các nghiên cứu đã chứng minh: chỉ cần cải thiện một trong ba yếu tố thì hai yếu tố còn lại cũng nhận được ảnh hưởng tích cực.-ti-sô, bánh mì, tỏi tây và đậu nành. Quan trọng nhất là đừng để bị stress.
