Theo CDC (2002) có khoảng 8% nam giới trong tuổi sinh sản có nhu cầu sử dụng thuốc điều trị hoặc hỗ trợ sức khỏe sinh sản. Điều trị nội khoa trên bệnh nhân vô sinh nam là vấn đề còn nhiều tranh luận. Nguyên nhân có thể là cơ chế bệnh sinh của vô sinh nam vẫn chưa được biết rõ (khó xác định và không có biện pháp điều trị đặc hiệu) và chưa có nhiều nghiên cứu chứng minh hiệu quả thực sự của điều trị nội khoa. Có 2 nhóm điều trị nội khoa: điều trị đặc hiệu theo nguyên nhân và không đặc hiệu (theo kinh nghiệm).
1. ĐIỀU TRỊ THEO NGUYÊN NHÂN
1.1 Suy sinh dục do suy trung tâm
– Chiếm <1% các trường hợp vô sinh nam. Trường hợp này xuất hiện với FSH, LH, testosterone huyết thanh giảm.
– Khởi đầu điều trị bằng hCG (tiêm bắp/dưới da, 3000-6000 IU/tuần). Sau 6 tháng, vẫn còn vô tinh thì dùng phối hợp FSH (50-150 IU, 3 lần/tuần).
– Nếu bệnh nhân xuất hiện với tiên lượn xấu (tinh hoàn teo nhỏ [1-2cc], đã thất bại hCG trước đó…) thì có thể bắt đầu ngay với FSH ngay từ đầu.
– Trung bình có tinh trùng lại sau 6-9 tháng nhưng cần điều trị kéo dài 1-2 năm. 92% bệnh nhân có thể có con, 71% bệnh nhân có mật độ tinh trùng trong tinh dịch <20 triệu/ml.
1.2 Tăng prolactin máu
– Là nguyên nhân hiếm gặp và ảnh hưởng tới ham muốn, mật độ tinh trùng, khả năng cương dương của bệnh nhân.
– Nguyên nhân: dùng thuốc (kháng trầm cảm 3 vòng, thuốc phiện, kháng Dopaminergic.), u tuyến yên, suy giáp, bệnh lý thần kinh.
– Chụp cộng hưởng từ được khuyến cáo nhằm xác định sự hiện diện và kích thước khối u.
– Điều trị vô sinh nam:
+ Bromocriptine (đồng vận Dopamin thụ thể D2 và đối vận thụ thể D1): khởi đầu 0,625-1,25 mg/ngày, duy trì 2,5 mg-10 mg/ngày.
+ Cabergoline (đồng vận thụ thể D2): khởi đầu 0,25-0,5 mg/tuần, duy trì 0,25-3 mg/tuần.
– Nhiều bằng chứng cho thấy Cabergoline cho kết quả tốt hơn, ít tác dụng phụ và thuận tiện trong sử dụng hơn so với Bromocriptine.
1.3 Yếu tố miễn dịch
– Cơ chế gây vô sinh có sự hiện diện kháng thể kháng tinh trùng đã được nhắc tới từ lâu trong các trường hợp: chấn thương/phẫu thuật tinh hoàn, viêm tinh hoàn, sau thắt ống dẫn tinh…
– Sử dụng prednisone không cho thấy không cải thiện đáng kể tỉ lệ có thai theo phân tích gộp của 6 nghiên cứu với OR= 1,88 (KTC 95%, 0,94-3,86)
(Kamischke và cs, 1999). Ngoài ra, sử dụng Prednisone gây nguy cơ hoại tử vô trùng đầu xương đùi. Nên cần cân nhắc sử dụng prednisone trong trường hợp này.
1.4 Nhiễm trùng đường sinh dục
– Nhiễm trùng đường sinh dục phụ chiếm 8-10% bệnh nhân vô sinh nam.
Nhiễm trùng này gây tinh trùng di động kém, mật độ tinh trùng thấp, thể tích xuất tinh giảm, stress Oxy hóa, tổn thương DNA tinh trùng.
– Việc điều trị kháng sinh tỏ ra có hiệu quả phụ thuộc vào từng loại vi sinh vật.
1.5 Rối loạn cương
– Chiếm 1% nguyên nhân vô sinh nam.
– Nguyên nhân: làm ảnh hưởng tới khả năng giao hợp của bệnh nhân.
– Thuốc PDE5 được xem như lựa chọn hàng đầu trong điều trị rối loạn cương
– Cần kiểm tra sức khỏe tổng quát của bệnh nhân (tiểu đường, gan mật, thận, tim mạch.) trước khi quyết định sử dụng biện pháp nội khoa.
1.6 Rối loạn xuất tinh
– Quan tâm nhiều nhất là xuất tinh ngược sòng (2% nam giới hiếm muộn) và không xuất tinh.
– Nguyên nhân: tâm lý, chấn thương cột sống, đái tháo đường, sau phẫu thuật cổ bàng quang/tiền liệt tuyến.
– Ephedrine, pseudoephedrine (60 mg, 4 lần/ngày)
Imipramine (25-5-mg, 2 lần/ngày)
– Chỉ 30% trường hợp có lại xuất tinh xuôi dòng.
2. ĐIỀU TRỊ THEO KINH NGHIỆM
– Điều trị nội khoa theo kinh nghiệm dành cho bệnh nhân vô sinh nam không rõ nguyên nhân “nhìn chung là không hiệu quả” (theo Hướng dẫn điều trị của Hiệp hội niệu khoa Châu Âu 2012).
– Một số điểm cần lưu ý khi điều trị nội khoa theo kinh nghiệm:
+ Không điều trị quá 6 tháng liên tiếp.
+ Các phác đồ hiện có (sử dụng Gonadotropin, Androgen, kháng Estrogen, AI…) không cho thấy kết quả rõ rệt dưới góc nhìn y học chứng cứ.
+ Gần đây các chất kháng Oxy hóa cho thấy mốt số kết quả hứa hẹn.
+ Điều trị nội khoa chỉ mang tính chất bổ trợ, không đóng vai trò chính yếu trong điều trị vô sinh nam.
Nguồn: BV Hùng Vương
