Theo các chuyên gia y tế, HIV lây truyền qua 3 con đường chủ yếu là: quan hệ tình dục, đường máu và từ mẹ sang con.
Bệnh HIV lây truyền qua đường tình dục như thế nào?
Khi quan hệ tình dục, do động tác giao hợp gây ra, HIV trong tinh dịch, chất nhờn âm đạo sẽ xâm nhập qua niêm mạc và các vết xây xát nhỏ ở đường sinh dục nữ, bộ phận sinh dục nam…
“Con đường” lây nhiễm HIV có chiều hướng “chuyển dịch” từ đường máu qua đường quan hệ tình dục. Nhiều người trẻ nhiễm HIV là do quá tin vào đối tác nên không sử dụng bao cao su trong lúc quan hệ.
Kiểu quan hệ “cửa sau” (qua đường hậu môn) được xem là gây nhiều xây xước nhất và nguy cơ dễ bị nhiễm HIV nhiều nhất. Do đó, trong quan hệ tình dục, ai là người nhận tinh dịch, người đó dễ bị nhiễm HIV hơn.
Người mắc bệnh lây qua đường tình dục mạn tính có viêm loét như giang mai, lậu, hạ cam… có nguy cơ nhiễm HIV cao gấp chục lần so với người khác. Càng có nhiều bạn tình càng làm tăng khả năng bị lây nhiễm HIV vì người nhiễm HIV không có biểu hiện gì khác người bình thường. Tần suất lây HIV qua một lần giao hợp là 0,1 – 1%.
Đồng tính luyến ái nam thường có nguy cơ nhiễm HIV cao hơn là do những người này có “sở thích” quan hệ với nhiều bạn tình và giao hợp qua hậu môn là nơi dễ xây xát hơn.
Quan hệ tình dục an toàn để không lây nhiễm HIV
HIV lây truyền qua đường máu như thế nào?
Khi HIV xâm nhập vào cơ thể qua đường máu, chúng sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp lên tế bào Limpho T trong máu (lá chắn bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân gây hại) và vô hiệu hóa limpho T. Sau đó, virus HIV dùng tế bào limpho bị bệnh làm tế bào chủ bắt đầu quá trình sinh sản ra các virus HIV thế hệ tiếp theo và các virus mới sản sinh này lại tiếp tục vô hiệu hóa tế bào limpho khác. Hậu quả là sức đề kháng của cơ thể giảm sút, tạo cơ hội cho nhiều loại bệnh ghé thăm, được gọi là bệnh cơ hội.
HIV lây qua đường máu theo nhiều cách:
– Theo đường tuyền máu: máu không được sàng lọc trước khi được truyền cho người nhận.
– Theo những dụng cụ hỗ trợ như kim tiêm, dụng cụ làm đẹp như xăm, xỏ tai, đồ cắt móng… không được sát khuẩn đúng cách hay dùng chung kim tiêm chích với người nghiện.
Để phòng tránh nguy cơ lây nhiễm từ con đường này, khi đến khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế, bạn nên yêu cầu bác sĩ dử dụng kim tiêm 1 lần, hay những loại kim xăm còn mới chưa qua sử dụng. Khi làm móng ngoài tiệm, tốt nhất bạn nên mang theo kìm cắt cá nhân…
Những hành động thiết thực trên còn giúp bạn tránh bị mắc các bệnh lây qua đường máu khác như viêm gan B, sốt rét, giang mai…
– Đối với người chăm sóc bệnh nhân AIDS, họ cũng có nguy cơ lây nhiễm HIV cao nếu không có các biện pháp đề phòng hay kiêng khem đúng cách. Tránh đụng tay trực tiếp vào các vết loét rỉ nước của người bệnh, rửa tay bằng dung dịch sát khuẩn ngay sau khi chăm sóc bệnh nhân.
Trang bị kiến thức về con đường lây nhiễm HIV qua đường máu để “cấm cửa” căn bệnh thế kỷ này
HIV lây truyền qua đường nào? Từ mẹ sang con
Những con đường lây lan chủ yếu trong trường hợp này:
Lây truyền trong thời kỳ mang thai: HIV từ máu của mẹ nhiễm qua nhau thai vào cơ thể thai nhi. Sự lây truyền này có thể xảy ra trong khoảng thời gian ngay khi thai nhi mới được 8 tuần tuổi và có thể kéo dài trong suốt thai kỳ. Tuy nhiên, người ta nhận thấy tỷ lệ lây truyền HIV qua nhau thai tương đối cao vào thời kỳ tuổi thai được trên 18 tuần. Khoảng 20-30% số trẻ em bị lây truyền HIV từ mẹ được cho là lây truyền qua bánh nhau.
Lây truyền trong khi sinh: Sự lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể xảy ra quanh thời kỳ chuyển dạ. Khi đứa trẻ ra ngoài qua đường sinh dục của mẹ đã tiếp xúc trực tiếp với dịch âm đạo (nuốt nước ối, virus trong máu và dịch âm đạo của mẹ có chứa HIV).
Trong quá trình trao đổi máu giữa mẹ và thai nhi diễn ra khi chuyển dạ, các cơn co tử cung của mẹ có thể “bơm mạnh” máu chứa HIV từ mẹ vào thai nhi, gây nhiễm HIV cho thai nhi. Có khoảng 50- 60% số trẻ em bị lây truyền HIV trong giai đoạn này. Nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con trong khi sinh càng tăng cao trong trường hợp đẻ khó, chuyển dạ kéo dài, phần mềm của người mẹ bị dập nát, thai bị xây xước, sang chấn…
Các nghiên cứu cho thấy, cứ mỗi giờ sau khi vỡ ối, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con tăng thêm 2%
Hơn nữa, thời gian từ khi vỡ ối đến khi sinh càng dài thì nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con càng cao, nhất là khi thời gian kéo dài trên 4 giờ. Các nghiên cứu cho thấy, cứ mỗi giờ sau khi vỡ ối, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con tăng thêm 2%.
Khi cho con bú: Cho dù với nồng độ không cao nhưng HIV cũng có trong sữa mẹ nên nó có thể lây nhiễm cho trẻ khi chúng bú sữa người mẹ nhiễm HIV.
Khi trẻ bú mẹ, HIV từ sữa mẹ có thể xâm nhập qua niêm mạc miệng, lưỡi, lợi của đứa trẻ và lây nhiễm, nhất là trong trường hợp trẻ có các viêm nhiễm trong khoang miệng. Hoặc trong trường hợp vú mẹ có viêm nhiễm, có vết nứt hay khi trẻ mọc răng cắn gây chảy máu thì HIV còn có thể theo máu vào miệng trẻ, xâm nhập qua niêm mạc trong khoang miệng và gây nhiễm HIV cho trẻ. Khoảng 20-30% số trẻ em bị nhiễm HIV từ mẹ được cho là bị lây qua bú sữa mẹ, tùy thuộc vào thời gian và cách nuôi con bằng sữa mẹ.
Vì vậy, để dự phòng và giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con, người phụ nữ nhiễm HIV mang thai cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn, chăm sóc thai sản, theo dõi và điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Trong quá trình chuyển dạ, cần tiếp tục hợp tác tốt với các bác sĩ sản khoa để giúp cho cuộc đẻ được thuận lợi và an toàn. Các bà mẹ cũng cần chủ động hỏi ý kiến các bác sĩ về cách nuôi trẻ sau sinh và tuân thủ các hướng dẫn về chăm sóc và điều trị.
