Bài phỏng vấn đăng trên Doanh Nhân Sài Gòn Cuối Tuần:
“Một buổi sáng cuối năm, giữa tiết trời Sài Gòn còn vương hơi mát của mùa Giáng sinh, giáo sư Bruce Vũ xỏ giày ra đường chạy. Không phòng thí nghiệm, không bảng công thức, không màn hình dữ liệu – chỉ có nhịp thở đều và những bước chân nối tiếp nhau trên mặt đường quen thuộc.
Nhìn từ vũ trụ, Trái Đất chỉ là một chấm xanh rất nhỏ. Nhưng trên chấm xanh ấy, con người vẫn bền bỉ chạy, như cách họ gìn giữ sự sống, kỷ luật và niềm tin vào từng ngày đang trôi qua.
Với Bruce Vũ – cựu kỹ sư hàng không – vũ trụ từng làm việc tại NASA hơn ba thập kỷ – chạy bộ không phải là thành tích. Đó là cách ông “đặt lại hệ thống”: từ cơ thể đến tâm trí, từ nhịp tim đến cách sống.
Một đời làm khoa học, và vì sao chọn chạy bộ
Giáo sư Bruce Vũ (Vũ Thành Long) từng làm việc tại Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ NASA từ năm 1989 đến 2021. Sau khi nghỉ hưu, ông rời Florida, chuyển đến miền Nam California và hiện là giảng viên thỉnh giảng ngành Kỹ thuật Không gian và Vật lý tại Trường Đại học Quốc tế – Đại học Quốc gia TP.HCM.
Nhìn vào hành trình ấy, nhiều người dễ hình dung một nhà khoa học gắn bó với phòng thí nghiệm, mô hình toán học và những dự án không gian khổng lồ. Nhưng ít ai ngờ, ông đến với chạy bộ khá muộn – ở tuổi 52. Và từ một người “chạy vài trăm mét đã muốn dừng lại”, ông nhiều lần đạt chuẩn Boston Qualifier (BQ), hoàn thành đủ cả 6 giải World Marathon Majors.
Bruce Vũ trong giải chạy ở Trung tâm Vũ trụ Kennedy
Trong lần trở về Việt Nam giảng dạy và tham gia các giải chạy tại TP.HCM, cuộc trò chuyện với ông diễn ra theo phong cách nhà khoa học: hỏi gọn, đáp nghiêm túc.
PV: Ông đến với chạy bộ từ khi nào?
Bruce Vũ: Tôi bắt đầu chạy bộ từ năm 2014. Trong một chuyến nghỉ phép cùng gia đình, trên chuyến bay từ Florida đến Washington D.C., tôi tình cờ ngồi cạnh một huấn luyện viên thể hình. Khi trò chuyện, tôi chia sẻ với anh ấy rằng công việc bàn giấy khiến tôi và nhiều đồng nghiệp tăng cân mất kiểm soát, và tôi đang tìm một cách để thay đổi.
Anh ấy nói rất giản dị: hãy bắt đầu từ chế độ dinh dưỡng – uống nước lọc, hạn chế đồ ngọt và đồ chiên rán – và quan trọng hơn là phải siêng vận động. Trong các hình thức vận động, anh ấy bảo, chạy bộ là lựa chọn hiệu quả nhất.
Sau chuyến đi đó, tôi quyết định làm theo lời khuyên. Những bước chạy đầu tiên thật sự gian nan: mới vài trăm mét cơ thể đã “biểu tình”. Nhưng tôi kiên trì, không bỏ cuộc. Và từ ngày ấy đến hôm nay, chạy bộ đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của tôi.
Giáo sư Bruce Vũ trước khi bắt đầu chạy bộ
Chạy bộ trong môi trường áp lực cao
PV: Làm việc trong môi trường áp lực như NASA, chạy bộ đóng vai trò gì với ông?
Bruce Vũ: Chạy bộ giúp tôi giải tỏa những áp lực trong công việc. Khi chạy, tôi có không gian riêng để trút bỏ căng thẳng, lấy lại sự tỉnh táo và nuôi dưỡng khả năng tập trung cũng như sáng tạo. Cơ thể tiết ra endorphin mỗi khi vận động, mang lại cảm giác hưng phấn và lạc quan, giúp tôi đối mặt tốt hơn với những cảm xúc tiêu cực, giảm lo âu và giữ được trạng thái cân bằng.
Sau mỗi buổi chạy, tôi luôn cảm thấy như mình vừa hoàn thành một sứ mệnh. Dù mục tiêu là tăng quãng đường, cải thiện tốc độ, hay đơn giản chỉ là hoàn tất buổi chạy trong lúc cơ thể mệt mỏi, tôi đều có thêm niềm tin vào chính mình. Và chính sự tự tin đó lan tỏa sang nhiều khía cạnh khác của cuộc sống, khiến tôi lạc quan và yêu đời hơn.
PV: Có bài học nào về cuộc sống mà ông rút ra nhờ chạy bộ không?
Bruce Vũ: Chạy bộ, đặc biệt là chạy đường dài, đã rèn luyện cho tôi sự kiên trì và nhẫn nại. Nó dạy tôi rằng thành công không đến ngay lập tức — nó là kết quả của sự bền bỉ tích lũy qua từng ngày. Trong cuộc sống cũng vậy: bất cứ hành trình nào cũng sẽ có những giai đoạn thử thách liên tiếp.
Người thiếu kiên nhẫn dễ bỏ cuộc, nhưng người bền bỉ thì tiếp tục tiến lên, đối mặt với khó khăn và trưởng thành qua từng bước. Chính sự bền bỉ ấy giúp ta tích lũy kinh nghiệm, xây dựng sự tự tin và phát triển những kỹ năng vượt chướng ngại mà không phải ai cũng có được.
Nhìn Trái Đất từ vũ trụ — và nhìn mình từ đường chạy
PV: Công việc ở NASA giúp ông nhìn Trái đất theo một cách rất khác. Góc nhìn “vũ trụ” đó ảnh hưởng thế nào đến cách ông sống và chạy?
Bruce Vũ: Nếu đặt Trái Đất của chúng ta vào bối cảnh vũ trụ, hành tinh này chẳng khác nào một hạt cát giữa mọi sa mạc trên thế giới.
Các ước tính khoa học cho thấy có khoảng một triệu tỉ tỉ (10²²) hành tinh trong vũ trụ, trong khi toàn bộ Trái Đất chỉ có khoảng 7 tỉ tỉ (7 × 10¹⁸) hạt cát. Nhìn vào sự so sánh ấy, ta mới thấy Trái Đất gần như “tan biến” trong sự mênh mông của vũ trụ – huống chi là con người.
Riêng với tôi, công việc tại NASA giúp tôi thấu hiểu sâu sắc sự mong manh của bầu khí quyển và nhận ra rằng Trái Đất thực chất chỉ là một hệ sinh thái khép kín, nhỏ bé nhưng vô cùng quý giá.
Mỗi buổi chạy bộ, tôi như cảm nhận rõ hơn sự tự do, sự kết nối với thiên nhiên và khả năng vượt lên những lo toan đời thường. Chạy bộ giúp tôi buông bỏ những điều không cần thiết, để tâm trí hướng về những giá trị thật sự quan trọng.
Chạy bộ như một hệ thống cần khoa học và kỷ luật
PV: Ông làm gì để lắng nghe cơ thể và duy trì chạy bền bỉ mà không làm tổn hại đến sức khỏe?
Bruce Vũ: Sau nhiều năm chạy bộ, tôi nhận ra rằng bất kỳ runner nào cũng cần học cách lắng nghe cơ thể mình. Điều quan trọng là phân biệt được đâu là những cơn đau “tốt” – cảm giác ê mỏi tạm thời sau một buổi tập nặng – và đâu là những cơn đau “xấu”, những tín hiệu âm thầm cảnh báo nguy cơ chấn thương. Khi hiểu được sự khác biệt đó, chúng ta mới biết lúc nào nên tiếp tục, lúc nào cần dừng lại để nghỉ ngơi và phục hồi.
Giấc ngủ cũng là yếu tố không thể xem nhẹ; nó chính là thời điểm cơ thể sửa chữa, tái tạo và trở nên mạnh mẽ hơn. Bên cạnh đó, dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức bền: luôn đảm bảo uống đủ nước, đặc biệt trước các buổi chạy dài; các bữa ăn cần có đầy đủ tinh bột và protein để cung cấp năng lượng và hỗ trợ cơ bắp hoạt động hiệu quả.
Cuối cùng, tôi cố gắng duy trì thói quen đến phòng gym thường xuyên. Tuổi càng cao, khối lượng cơ bắp càng giảm, nhưng việc tập tạ, kéo xà hay các bài core hoàn toàn có thể làm chậm quá trình lão hóa này. Sức mạnh cơ bắp tốt giúp tôi chạy bền bỉ hơn, ổn định hơn và giảm hẳn nguy cơ chấn thương.
Đó là cách tôi giữ cho cơ thể luôn khỏe mạnh mà vẫn duy trì được sự bền bỉ trên từng chặng đường.
Khoa học, nhịp tim và sự hiểu biết về cơ thể
PV: Ở NASA, ông tiếp cận nhiều kiến thức khoa học tiên tiến. Góc nhìn khoa học nào giúp ông hiểu sâu hơn về chuyển động cơ thể, nhịp tim, sức bền khi chạy?
Bruce Vũ: Làm việc tại NASA giúp tôi tiếp cận với nhiều kiến thức khoa học tiên tiến, và chính những hiểu biết đó đã cho tôi góc nhìn sâu hơn về cơ thể khi chạy bộ.
Về khía cạnh chuyển động, chạy bộ hiệu quả (running economy) là sự kết hợp tinh tế giữa kỹ thuật và cơ chế vận động. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc giảm dao động theo chiều dọc, tăng cadence – rút ngắn thời gian tiếp đất hay tối ưu vị trí đặt chân – đều góp phần cải thiện thành tích và giảm nguy cơ chấn thương. Những điều tưởng nhỏ ấy thực ra tạo nên sự khác biệt rất lớn khi cộng dồn qua hàng chục nghìn bước chạy.
Về nhịp tim, bác sĩ tim mạch Đinh Linh đã chia sẻ rất nhiều trên Chay365, nên nếu nói đầy đủ thì phải mất vài trang. Ở đây tôi chỉ tóm đơn giản: nhịp tim là “đồng hồ đo cường độ” của cơ thể. Trong chạy bộ, chúng ta thường phân vùng nhịp tim để luyện tập đúng mục tiêu. Ba vùng quan trọng nhất, gồm:
- Zone 2: Vùng cường độ thấp, nền tảng của sức bền, nơi cơ thể sử dụng oxy hiệu quả nhất.
- Lactate Threshold (LT): Vùng cận ngưỡng, nơi chúng ta chạy nhanh hơn và cơ thể sản sinh nhiều acid lactic, giúp thích nghi với tốc độ cao trong thời gian dài.
- VO₂ Max: Vùng cường độ cực cao, thể hiện khả năng sử dụng oxy tối đa của cơ thể; đây là vùng chạy nước rút nên không thể duy trì lâu.
Điều cốt lõi trong luyện tập sức bền là dành phần lớn thời gian ở Zone 2, nơi cơ thể ưu tiên đốt mỡ làm năng lượng. Bởi nguồn glycogen (carbohydrate) của chúng ta rất hạn chế, còn mỡ thì gần như “vô tận”. Vì vậy, khả năng dùng chất béo hiệu quả sẽ giúp ta chạy lâu hơn, ổn định hơn mà không cảm thấy kiệt sức.
Đó là cách khoa học giúp tôi hiểu rõ hơn cơ thể mình và chạy bộ thông minh hơn, bền bỉ hơn.
Từ trải nghiệm cá nhân đến cộng đồng chạy bộ Việt Nam
PV: Ông từng viết rất nhiều bài chia sẻ kỹ thuật chuyên sâu cho cộng đồng chạy bộ ở Việt Nam, điều gì khiến ông dành nhiều thời gian chia sẻ kiến thức?
Bruce Vũ: Vào những năm đầu thập niên 2010, khi phong trào chạy bộ ở Việt Nam còn rất sơ khai, tôi cùng một số anh em đam mê chạy bộ đã đóng vai trò những người tiên phong, cố gắng giới thiệu và lan tỏa môn thể thao này đến cộng đồng.
Thời điểm đó, số câu lạc bộ chạy bộ trên cả nước chỉ đếm trên đầu ngón tay: trong miền Nam có như SRC, Viet Runners; ngoài Bắc có LDR (Hội những người thích chạy đường dài), Bơi – Đạp – Chạy; miền Trung có Đà Nẵng Runners – DNR.
Vai trò của chúng tôi khi ấy không chỉ dừng lại ở việc tụ tập chạy cùng nhau, mà còn là chia sẻ kinh nghiệm, biên soạn và dịch lại các bài viết từ những tạp chí uy tín như Runner’s World, với mong muốn lan tỏa những lợi ích mà chạy bộ mang lại.
Giờ đây, phong trào chạy bộ tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ vượt bậc. Số lượng câu lạc bộ trên toàn quốc lên đến hàng trăm. Các vận động viên ở mọi độ tuổi liên tục chinh phục những thành tích khiến tôi thực sự nể phục.
Tôi còn nhớ người bạn bác sĩ Đinh Linh từng đặt mục tiêu có 1.000 người Việt Nam chạy marathon dưới 4 giờ. Thế nhưng, theo thống kê đến hết năm 2024, con số đó đã vượt mốc 6.000, và hiện tại chắc cũng đã tiến gần đến 10.000.
Đặc biệt, mốc chạy marathon dưới 3 giờ – vốn được xem là chuẩn của các vận động viên ưu tú – cũng đã có gần 100 runner Việt Nam chinh phục. Sự gia tăng đáng kể số lượng vận động viên sub3 cho thấy phong trào chạy bộ nước nhà đang phát triển mạnh mẽ, bài bản và đầy triển vọng.
PV: Nếu có thể gửi một thông điệp đến thế hệ trẻ đang theo đuổi khoa học và thể thao, ông sẽ nói điều gì?
Bruce Vũ: Hãy giữ cho mình một khối óc luôn tò mò và một cơ thể luôn sẵn sàng chuyển động. Khoa học dạy chúng ta cách đặt câu hỏi và không ngừng truy tìm lời giải. Thể thao rèn cho ta kỷ luật, sự bền bỉ và bản lĩnh đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã. Khi hai điều ấy hòa làm một, bạn trở thành người vừa biết suy nghĩ sâu sắc, vừa đủ mạnh mẽ để tiến về phía trước.
Đừng sợ khó, cũng đừng sợ chậm – điều đáng sợ nhất là không dám nghĩ và không dám làm. Thế giới này luôn cần những người trẻ dám mơ lớn và dám theo đuổi giấc mơ ấy đến cùng.
