Biến chứng nội sọ là một biến chứng cũng khá nguy hiểm nếu bạn bị viêm xoang.Vậy biểu hiện của nó thế nào, làm sao để nhận biết và phòng tránh?
Các biến chứng thường được nêu lên là:
– Viêm tắc tĩnh mạch xoang hang.
– Viêm màng não
– Áp xe ngòai màng cứng, áp xe não.
- Viêm tắc tĩnh mạch xoang hang:
Các tĩnh mạch vùng mũi, các xoang và cả vùng da mũi, miệng đều đổ về tĩnh mạch xoang hang, do đó viêm tắc tĩnh mạch xoang hang gặp trong tổn thương mũi xoang. Ngoài các trường hợp viêm mũi xoang cấp hay các đợt viêm cấp, nhất là do các ênh nhiễm khuẩn lây, các viêm loét, nhọt ở tiền đình, cánh mũi, còn có thể gặp do phẫu thuật hay đơn thuần chọc rửa xoang hàm, xoang trán khi các xoang này đang trong đợt viêm cấp.
Ngày nay do sử dụng sớm và rộng rãi kháng sinh nên biến chứng ngày càng hiếm gặp.
- a. Chẩn đoán
Các nguyên nhân ở mũi xoang thường không lưu ý đến, chỉ được phát hiện khi thầy thuốc lưu tâm tìm kiếm do đã xuất hiện các triệu chứng viêm tắc tĩnh mạch.
Bệnh nhânh đột nhiên sốt cao 400 – 410C, dao động với biểu đồ hình tháp chuông, cũng thường có cơn rét run. Thể trạng nhiễm khuẩn, nhiễm độc, trong trạng thái kích thích hoặc lờ đờ. Có các triệuc hứng của hội chứng nhiễm khuẩn huyết, có thể có cả các triệu chứng của viêm màng não.
Các triệu chứng mắt được đặc biệt lưu ý:
Lúc đầu mi mắt nề, hơi tím, lan rộng, có thể thấy ở cả hai mắt, sau sẽ khu trú và phát triển ở một bên.
Hai dấu hiệu chính là:
– Lồi mắt: lồi mắt nhanh, nhãn cầu bị hạn chế vận động, ấn ổ mắt cứng và đau.
– Giãn mạch vùng mí mắt, trán và gốc mũi rõ rệt, có khi lan tới tận chân tóc được gọi là dấu hiệu “đầu quỷ Meduse”.
Soi đáy mắt thấy: gai thị phù nề, các tĩnh mạch giãn, có thể xuất huyết võng mạc.
– Khám mũi xoang phát hiện nguyên nhân gây tổn thương dễ dàng.
Chọc dò tùy sống: nước não tủy trong, vô khuẩn hay đục, có mủ, số lượng tế bào đa nhân bao giờ cũng tăng cao.
Cần lưu ý: so với viêm tấy mủ ở mắt, trong viêm tắc tĩnh mạc xoang hang hiện tượng ứ nề rõ rệt hơn hiện tượng viêm tấy: mí mắt nề tím, tĩnh mạch ngoài da giãn rõ, không đau nhức ở mắt dữ dội.
- Hướng xử trí:
Nội khoa là chính, chỉ can thiếp ngoại khoa khi các dấu hiệu cấp tính đã qua đi.
Điều trị nội khoa nhằm:
– Chống viêm: dùng kháng sinh liều cao, nhiều loại phối hợp với corticoid, đưa vào bằng nhiều đường và kéo dài có khi tới hàng tháng, cho tới khi ổn định hẳn.
– Chống đông máu: thường dùng heparin liều cao (5 – 10mg/kg), đường tĩnh mạch trong 5 – 7 ngày liền. Sau đó có thể dùng dicoumaron hay tromexane.
Lưu ý: kiểm tra máu chảy, đông máu và các yếu tố đông máu khác thường xuyên để tránh chảy máu do dùng heparin.
Cần nhớ
– Viêm tắc tĩnh mạch xoang hang có thể gặp với những tổn thương cấp, thông thường ở vùng mũi – xoang miệng.
– Hội chứng nhiễm khuẩn huyết + với các dấu hiệu lồi mắt, đầu quỷ Meduse là cơ sở cho chẩn đoán.
– Điều trị sớm với kháng sinh liều cao, phối hợp, kéo dài.
- Viêm màng não
Viêm màng não có thể gặp do viêm mũi xoang cấp, các đợt tái phát, đặc biệt với xoang trán, xoang sàng, viêm hoại tử sau các bệnh nhiễm khuẩn lây hay sau chấn thương.
- Chẩn đoán:
Thường trong đợt viêm xoang tái phát với các triệu chứng: nhức đầu, đau vùng xoang, chảy mũi mủ…đột nhiên xuất hiện các triệu chứng của viêm màng não, thường rõ rệt ở trẻ em, có thể tiềm tàng ở người có tuổi. Điều trị kháng sinh thường qua khỏi dễ, nhưng luôn tái phát theo các đợt cấp của viêm mũi – xoang, có người trong 1 năm bị viêm màng não 5 – 10 lần.
Nói chung ngay đợt đầu thường khó xác định viêm màng não do mũi xoang, chỉ trong các lần viêm màng não sau, do đặc tính tái phát nhiều lần, phù hợp với các đợt cấp của viêm xoang mà nghĩ tới.
Với các trường hợp có chấn thương mũi – xoang hay sau phẫu thuật mũi – xoang, nhất là xoang trán, xoang sàng, có triệu chứng chảy nước não tủy (nước trong) ha nước não tủy lẫn máu (nước hồng, thử sinh hóa có đường) qua mũi trước hay mũi sau, tiếp đó xuất hiện các triệu chứng của viêm màng não cần nghĩ ngay đến viêm màng não do mũi xoang.
Trong viêm màng não do mũi – xoang, nước não tủy có thể trong hay đục, nhiều tế bào đa nhân, thường có liên cầu khuẩn.
b. Hướng xử trí:
Nội khoa là chính, điều trị như một viêm màng não nhiễm khuẩn: kháng sinh liều cao, nhiều loại. phối hợp với corticoid và sulfamid cho đến khi hết các triệu chứng viêm màng não và nước não tủy trở lại bình thường.
Phẫu thuật chỉ thực hiện khi đã hoàn toàn ổn định đợt viêm cấp ở xoang và viêm màng não, nhằm:
– Dẫn lưu tốt mũi xoang.
– Loại bỏ bệnh tích, đặc biệt là viêm xương ở thành xoang.
– Bịt đường rò, thông xoang với màng não, lỗ rách của màng não.
Cần nhớ
– Viêm màng não do mũi – xoang hay tái phát nhiều lần theo đợt viêm cấp mũi – xoang.
– Điều trị nội khoa ổn định mới phẫu thuật để tiệt hẳn.
- Áp xe não
Áp xe não do xoang hiếm gặp, thường gặp các áp xe ngòai màng cứng hơn áp xe não thực sự.
Bệnh tích từ xoang có thể theo đường máu hoặc theo đường kế cận khi có ổ viêm xương hay chấn thương ở xoang đến não.
- a. Chẩn đoán
Do các áp xe thường gặp ngoài màng cứng, các áp xe não thực sự cũng gặp chủ yếu ở thùy trán, nên các triệu chứng thường ít và không rõ rệt. Thường không gặp các dấu hiệu thần kinh khu trú, liệt các dây thần kinh sọ não như trong áp xe não do tai. Với các áp xe tùy trán thường gặp các biến đổi về tâm thần, ảo thị, áo thanh…Hội chứng tăng áp lực nội sọ thường có nhưng không rõ, thường chỉ gặp nhức đầu khu trú vùng trán, mờ mắt một bên. Soi đáy mắt có phù nề gai thị một bên, thường khá rõ.
Sách vở thường nêu các áp xe não do xoang là các áp xe “câm”, rất ít triệu chứng, ngay cả các triệu chứng nhiễm khuẩn, viêm màng não. Do đó trong chẩn đoán chủ yếu dựa trên chụp CT. Scan tức là chụp cắt lớp theo máy điện tử.
- Hướng xử trí
Phẫu thuật lấy bỏ ổ áp xe, nếu ổ áp xe đã có vỏ dày, khu trú. Sau phẫu thuật giải quyết ổ viêm ở xoang và tạo dẫn lưu mũi – xoang.
Nếu áp xe ngòai màng cứng hay áp xe trẻ (vỏ bọc chưa rõ, quanh còn viêm nề) cần thực hiện phẫu htuật xoang, bộc lộ và dẫn lưu ổ áp xe theo đường mũi – xoang.
Cần điều trị nội khoa phối hợp theo nguyên tắc như đã nêu trong áp xe não do tai.
Cần nhớ
– Áp xe do mũi xoang rất hiếm gặp.
– Thường là áp xe câm, tiềm tàng, ở thùy trán.
– Chẩn đoán chủ yếu dựa trên phim C.T. Scan.
